W dobie rosnącej popularności twórczości internetowej oraz platform streamingowych pojawiają się nowe pytania z pogranicza prawa cywilnego i podatkowego. Jednym z nich jest kwestia prawnej kwalifikacji tzw. donejtów, czyli dobrowolnych wpłat od widzów na rzecz twórcy internetowego. Czy są to darowizny, które podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn? Jakie obowiązki ma w tej sytuacji twórca, a jakie fiskus? W tej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), rozstrzygając spór między youtuberem a Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej.
Stan faktyczny: donejty a działalność gospodarcza
Sprawa dotyczyła twórcy, który od 2021 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, w ramach której zajmuje się publikacją treści politycznych w Internecie oraz prowadzeniem transmisji na żywo. Kanał zgromadził ponad 350 tys. subskrybentów. Istotnym elementem jego przychodów są dobrowolne wpłaty (donejty) przekazywane przez widzów w trakcie transmisji online. Widzowie mogą wpłacać dowolne kwoty przez zewnętrzne serwisy, często dodając do nich wiadomości, które są odczytywane przez lektora podczas transmisji.
Twórca wskazał, że nie oferuje żadnych świadczeń w zamian za otrzymane wpłaty, a treści są ogólnodostępne i bezpłatne dla wszystkich. W jego ocenie donejty są wyrazem wsparcia, a nie wynagrodzeniem za konkretne działanie.
Pytanie do fiskusa: czy donejty to darowizny?
Twórca złożył wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, pytając, czy środki otrzymywane od patronów podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, jeśli stanowią darowiznę w rozumieniu art. 888 § 1 kodeksu cywilnego.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że wniosek zawiera braki formalne, gdyż podatnik nie wskazał jednoznacznie, czy opisane świadczenia to darowizny. Fiskus stwierdził, że nie jest uprawniony do interpretacji przepisów prawa cywilnego i nie może samodzielnie ocenić charakteru tych wpłat.
WSA i NSA: fiskus musi ocenić sam
Z takim podejściem nie zgodził się ani Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ani Naczelny Sąd Administracyjny. Sądy uznały, że fiskus nie może przerzucać na podatnika obowiązku kwalifikacji prawnej stanu faktycznego.
NSA przypomniał, że:
- wniosek o interpretację powinien zawierać wyczerpujący opis zdarzenia przyszłego,
- nie oznacza to jednak obowiązku dokonania przez podatnika kwalifikacji prawnej,
- fiskus ma kompetencje do interpretacji przepisów prawa cywilnego, jeśli jest to konieczne do zastosowania przepisów prawa podatkowego.
Przykładowo: ustawa o podatku od spadków i darowizn posługuje się pojęciem „darowizna”, którego definicję znajdziemy w Kodeksie cywilnym. To oznacza, że organ podatkowy musi sięgnąć do przepisów KC, aby prawidłowo ocenić, czy dane świadczenie podlega opodatkowaniu.
Darowizna w prawie cywilnym a podatki
Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, „przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”. Jest to zatem świadczenie jednostronne, nieodpłatne i dobrowolne.
Taka kwalifikacja ma bezpośrednie przełożenie na obowiązek podatkowy, ponieważ ustawa podatkowa wskazuje, że podlegają opodatkowaniu m.in. własność rzeczy lub praw majątkowych nabyta tytułem darowizny.
W praktyce oznacza to, że jeśli wpłaty od patronów spełniają przesłanki darowizny, mogą podlegać opodatkowaniu, chyba że zachodzą przesłanki zwalniające (np. niski łączny roczny limit, relacja osobista itd.).
Znaczenie wyroku: obowiązki organu i ochrona podatnika
NSA wyraźnie zaznaczył, że:
- organy podatkowe nie mogą unikać odpowiedzi tylko dlatego, że musiałyby sięgnąć do przepisów cywilnych,
- procedura interpretacyjna ma charakter ochronny i powinna służyć rozwiązywaniu wątpliwości, a nie ich pogłębianiu,
- fiskus powinien wykazać się konsekwencją, skoro w przeszłości wydawał interpretacje w podobnych sprawach.
Co istotne, NSA podkreślił, że rolą podatnika nie jest dokonywanie wykładni przepisów prawa – to zadanie organu podatkowego. Podatnik ma prawo zadać pytanie o skutki podatkowe i otrzymać odpowiedź w oparciu o opisany stan faktyczny. Odmowa z powodu „braku kwalifikacji prawnej” staje się w tej sytuacji naruszeniem prawa.
Wyrok NSA z 15 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1571/23
NSA uchylił postanowienie Dyrektora KIS i zobowiązał go do ponownego rozpatrzenia wniosku. W ocenie sądu podatnik spełnił wszystkie wymogi formalne, a organ niesłusznie domagał się kwalifikacji prawnej wpłat. Właśnie to miało być przedmiotem rozstrzygnięcia w interpretacji.
Wnioski dla praktyki podatkowej i twórców internetowych
Dla twórców internetowych i ich doradców wyrok NSA ma charakter precedensowy. Pokazuje, że:
- interpretacja indywidualna powinna obejmować także wykładnię przepisów cywilnych, jeśli ustawa podatkowa się do nich odwołuje,
- podatnik nie musi (a nawet nie powinien) przesądzać, czy dane zdarzenie ma charakter darowizny,
- fiskus ma obowiązek udzielić odpowiedzi na pytania dotyczące skutków podatkowych danego zdarzenia.
Warto podkreślić, że cyfrowa gospodarka generuje coraz więcej nowych form wsparcia finansowego i interakcji z odbiorcami. Właściwa wykładnia przepisów musi za tym nadążać. Rolą organów nie powinno być utrudnianie dostępu do interpretacji, ale udzielanie jasnych odpowiedzi, które umożliwią podatnikom bezpieczne funkcjonowanie w obrębie obowiązującego prawa.
To kolejny krok w kierunku urealnienia ochrony prawnej podatników w dobie cyfrowej gospodarki i coraz bardziej złożonych form finansowania działalności twórczej.
