Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia 2025 r. wydał wyrok o sygn. P 10/16, który redefiniuje sytuację tysięcy nieruchomości obciążonych infrastrukturą przesyłową.
Przez dekady przedsiębiorstwa przesyłowe opierały swoją strategię na koncepcji zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Wyrok TK ucina tę praktykę, uznając, że nabycie takiej służebności przez zasiedzenie przed dniem 3 sierpnia 2008 r. było niezgodne z Konstytucją RP.
Dlaczego to przełom?
Do tej pory sądy przyjmowały, że firmy mogły zasiedzieć prawo do gruntu jeszcze zanim pojęcie „służebności przesyłu” w ogóle pojawiło się w polskim prawie. Trybunał uznał jednak, że nie można zasiedzieć prawa, którego w tamtym czasie nie było w ustawie. Taka praktyka naruszała konstytucyjną ochronę własności.
Skoro „służebność przesyłu” pojawiła się w Kodeksie cywilnym dopiero 3 sierpnia 2008 r., to korzystanie z gruntów przed tą datą przez firmy nie mogło prowadzić do jej zasiedzenia. Taka praktyka naruszała konstytucyjną ochronę własności.
Co to oznacza w praktyce?
Sądy nie mogą już legalizować obecności urządzeń na gruntach poprzez doliczanie stażu sprzed 2008 roku. Dotyczy to przede wszystkim prywatnych gruntów, na których posadowiono:
- słupy i linie elektroenergetyczne,
- gazociągi i ropociągi,
- sieci wodociągowe i kanalizacyjne,
- infrastrukturę telekomunikacyjną (światłowody).
Niezależnie jednak od tego, czy zarządzasz infrastrukturą w spółce, czy posiadasz grunt z przebiegającym gazociągiem, te zmiany mogą dotyczyć bezpośrednio każdego z nich.
Jeśli pełnisz funkcje zarządcze w firmie przesyłowej:
Wyrok ten to sygnał do rewizji strategii prawnej. Przedsiębiorstwa muszą przygotować się na nową falę roszczeń i zmianę dynamiki procesowej, w tym na:
Audyt tytułów prawnych:
- niezbędna będzie weryfikacja bazy posiadanych nieruchomości pod kątem faktycznych podstaw prawnych do korzystania z nieruchomości;
- Infrastruktura, która do tej pory była uznawana za „zasiedzoną”, może generować nowe roszczenia.
Zarządzanie ryzykiem:
- Sporna infrastruktura (słupy, kable, gazociągi) wymaga pilnego uporządkowania relacji prawnych;
- Pamiętaj o możliwości negocjacji ugodowych, to często tańsza alternatywa dla długoletnich procesów.
Rezerwy finansowe:
- Niezbędnym będzie oszacowanie potencjalnych kosztów odszkodowań za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Jeśli jesteś właścicielem nieruchomości:
Otrzymałeś silny argument w walce o należne wynagrodzenie. Jak zacząć?
Weryfikacja stanu faktycznego:
- Sprawdź, czy z przedsiębiorstwem łączy Cię jakakolwiek umowa lub czy została wydana decyzja administracyjna (np. w trybie wywłaszczeniowym);
Reaktywacja starych spraw (wznowienie postępowania):
- Jeśli w ciągu ostatnich 10 lat sąd oddalił Twoje powództwo, uznając zasiedzenie przed 2008 rokiem, możesz podjąć próbę wznowienia postępowania;
- TERMIN: Masz tylko 3 miesiące od publikacji wyroku TK na złożenie wniosku o wznowienie postępowania;
- DATA: Przyjmując publikację wyroku 2 grudnia 2025 r., termin upływa 2 marca 2026 r.
Nowe roszczenia:
- Jeśli dotąd sprawa posadowionej na Twojej nieruchomości infrastruktury nie została uregulowana, wyślij wezwanie do zapłaty za bezumowne korzystanie i zaproponuj ustanowienie odpłatnej służebności;
- W razie braku reakcji na polubowne zakończenie sporu, droga sądowa jest dziś znacznie bezpieczniejsza niż jeszcze kilka miesięcy temu.
Należy pamiętać, że Wyrok TK nie „naprawia” spraw automatycznie, ale daje realną szansę na odzyskanie kontroli nad własnością i sprawiedliwą rekompensatę.
